Genel bakış
Endoskopi ve kolonoskopi, sindirim sisteminin içini ucunda kamera bulunan ince ve bükülebilir bir tüple doğrudan görmeyi sağlayan tanı ve tedavi yöntemleridir. Endoskopi (üst sindirim sistemi, üst GİS endoskopisi) ağızdan yapılır ve yemek borusu, mide ile onikiparmak bağırsağını inceler; kolonoskopi (alt GİS endoskopisi) ise makattan yapılır ve kalın bağırsağın tamamını gösterir. Kameradan gelen görüntü ekrana yansır ve sindirim kanalının iç yüzeyi ayrıntılı olarak değerlendirilir.
İki işlemin ortak üstünlüğü, tanı ile tedavinin çoğu zaman aynı seansta yapılabilmesidir: endoskopun içinden geçirilen özel aletlerle şüpheli bölgelerden parça (biyopsi) alınabilir, polipler çıkarılabilir ya da darlıklar genişletilebilir. Obezite cerrahisi öncesinde de gerekirse üst GİS endoskopisi yapılır.
Üst GİS endoskopi
Üst GİS endoskopi, yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının iç yüzeyinin incelenmesini sağlar. Serçe parmaktan daha ince, bükülebilen ve ışıklı bir tüp ağızdan geçirilerek bu organlar sırayla gözden geçirilir.
Neden yapılır?
Üst GİS endoskopi, hem yakınmaların nedenini bulmak hem de bazı sorunları aynı işlemde tedavi etmek için yapılır:
- Karın ağrısı, bulantı, kusma, yutma güçlüğü ve mide yanması gibi yakınmaların nedenini araştırmak,
- Üst sindirim sisteminden kanamada kanamanın yerini ve nedenini bulmak,
- Yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağında reflü, gastrit, ülser ya da tümörleri göstermek; erken evre kanserleri yakalamak ve şüpheli bölgelerden biyopsi alarak kesin tanıya ulaşmak,
- Uygun hastalarda darlıkları genişletmek, polipleri ve sindirim kanalında kalan yabancı cisimleri çıkarmak.
Hazırlık
İncelemenin sağlıklı yapılabilmesi için midenin tamamen boş olması gerekir; işlemden en az sekiz saat önce yeme ve içme kesilir. Kullandığınız tüm ilaçları ve ilaç alerjilerinizi bildirmeniz önemlidir, çünkü E vitamini, romatizma ilaçları, kan sulandırıcılar ve insülin gibi ilaçların dozunun ayarlanması gerekebilir. Önemli bir kalp ya da akciğer hastalığınız varsa işlem sırasında buna göre özel önlem alınır. İşlem çoğunlukla sedasyon altında yapılır; bu ilaçlar refleksleri yavaşlattığı için işlem günü araç kullanılmamalıdır.
İşlem sırasında
Tüpün geçişini kolaylaştırmak için önce boğaza lokal anestezik bir sprey sıkılır. Siz yan ya da sırt üstü yatarken endoskop ağızdan geçirilerek yemek borusuna, oradan mideye ve onikiparmak bağırsağına ilerletilir. Mide hava ile hafifçe şişirilir; böylece iç yüzey daha iyi görülür. Sedasyon altında hastaların çoğu işlem sırasında uykuya dalar ve yalnızca az bir kısmı rahatsızlık hisseder.
İşlem sonrası
İşlemden sonra, sakinleştirici ilaçların etkisinin geçmesi için 1-2 saat dinlenirsiniz. Birkaç saat boğaz ağrısı ve yutkunma güçlüğü olabilir; bunlar kısa sürede geçer. Size aksi söylenmedikçe işlemden önceki beslenmenize ve ilaçlarınıza devam edersiniz.
Kolonoskopi
Kolonoskopi, rektum (kalın bağırsağın makata açılan son 12-15 cm'lik bölümü) ile kalın bağırsağın iç yüzeyinin incelenmesini sağlar. Ucunda kamera bulunan yumuşak ve bükülebilir bir tüp anüsten nazikçe ilerletilerek kalın bağırsağın tamamı gözden geçirilir.
Neden yapılır?
Kolonoskopi hem belirti olmadan yapılan tarama hem de yakınmaların araştırılması ve bilinen hastalıkların izlenmesi için kullanılır:
- Rutin kanser taraması,
- Bilinen polipi olan hastaların takibi ve poliplerin çıkarılması (polipektomi),
- Kalın bağırsak ameliyatı gibi girişimlerden önce ve sonra değerlendirme,
- Makattan kanama ya da bağırsak alışkanlığındaki değişikliklerin araştırılması,
- Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıklarının takibi.
Hazırlık
Kolonoskopinin güvenilir olması için rektum ve kalın bağırsağın dışkı ve artıklardan tamamen temizlenmesi gerekir. Bağırsak hazırlığı özel temizleyici solüsyonlarla ya da birkaç gün boyunca alınan temizleyici sıvılar, laksatif ve lavmanla yapılır. Temizlik yeterli olmazsa inceleme güvenilir olmaz, hatta yapılamayabilir; bu yüzden bağırsak temizliğini tamamlayamazsanız hekiminize haber verin.
Kullandığınız ilaçlara genellikle devam edilir; ancak E vitamini, ağrı kesiciler, kan sulandırıcılar ya da insülin kullanıyorsanız bunu önceden bildirin. İşlemde sedasyon uygulandığından randevuya bir refakatçiyle gelmeniz önerilir. Sedasyon gün boyu refleksleri zayıflattığı için işlem günü araç ve makine kullanılmamalı, dikkat gerektiren işlerden kaçınılmalıdır.
İşlem sırasında
Kolonoskopi genellikle iyi tolere edilir; yine de karında basınç, gaz hissi ya da kramp tarzında ağrı olabilir. İnceleme siz yan ya da sırt üstü yatarken yapılır ve 15-60 dakika sürebilir. Nadiren kalın bağırsağın tamamı kolonoskopiyle görüntülenemez; bu durumda başka bir görüntüleme yöntemiyle inceleme planlanır.
Hekim bir bölgeyi ayrıntılı incelemek isterse biyopsi alır ve bu parça patolojide değerlendirilir. Polipler genellikle aynı işlemde, elektrik akımıyla yakılarak ya da özel ince bir metal halka yardımıyla çıkarılır. Size aksi söylenmedikçe polipler genellikle iyi huyludur. Biyopsi alınması kansere yol açmaz; kalın bağırsak poliplerinin çıkarılması ise ileride gelişebilecek kanserlerin önlenmesi açısından önemlidir.
İşlem sonrası
Sonuç size işlemden hemen sonra ya da bir sonraki kontrolde bildirilir. İşlem sırasında verilen hava nedeniyle karında şişkinlik, gaz ve hafif kramp tarzında ağrı olması normaldir; gaz çıkarıldıkça bu yakınmalar geçer. Polip bulunduysa işlemin tekrarlanması gerekebilir ve kolonoskopinin hangi sıklıkla yapılacağı size ayrıca anlatılır.
Endoskopi ve kolonoskopi riskleri
Endoskopi ve kolonoskopi güvenli işlemlerdir ve komplikasyonlar nadirdir. Yine de özellikle biyopsi alınan ya da polip çıkarılan işlemlerde bazı riskler bulunur. Biyopsi ya da polip çıkarılan yerde kanama olabilir; kanamalarda çok nadiren kan nakli gerekir. Bağırsak duvarında delinme gelişebilir ve bu durumda deliğin onarılması için acil ameliyat gerekebilir. Sedasyon ilaçlarına karşı reaksiyon nadiren ortaya çıkar; damar yolunun açıldığı yerde de sık olmamakla birlikte reaksiyon ve şişlik görülebilir. Endoskopiden sonraki birkaç saat içinde görülen boğaz ağrısı ise beklenen bir durumdur.
Ne zaman hekiminizi aramalısınız?
İşlemden sonra aşağıdaki durumlardan biri gelişirse vakit kaybetmeden hekiminize başvurun:
- Şiddetli karın ağrısı
- Ateş ya da titreme
- Makattan ciddi kanama
- Yutma güçlüğü, artan boğaz ağrısı ya da göğüs ağrısı