Genel bakış
Kalın bağırsak ameliyatı, kalın bağırsağın (kolon) hastalıklı bölümünün çıkarılması ve bağırsak uçlarının yeniden birleştirilmesidir (kolon rezeksiyonu). Kolon kanseri, endoskopik olarak çıkarılamayan polipler ya da divertikül hastalığı gibi durumlarda gündeme gelebilir. Bu ameliyatların çoğu bugün laparoskopik yöntemle, küçük kesilerden yapılabilir; ameliyatın türüne bağlı olarak hastalar birkaç gün içinde taburcu olabilir.
Kolon nedir?
Kolon, sindirim sisteminin alt bölümünü oluşturan kalın bağırsaktır. Bağırsak; ince bağırsak, kalın bağırsak ve kolonun son bölümü olan rektumdan oluşan uzun, boru biçiminde bir organdır. Yutulan gıdalar midede sindirilmeye başlar ve besin değerinin emildiği ince bağırsağa geçer. Geriye kalan artık kolon boyunca ilerleyerek rektuma ulaşır ve vücuttan atılır. Bu yolculuk sırasında kolon ve rektum artıktaki suyu emer ve artığı dışarı atılana kadar tutar. Kolonun bir bölümü çıkarıldığında kalan uçlar birleştirilerek bu yol yeniden kurulur. Çıkarılacak bölüm, hastalığın yerine ve yaygınlığına göre belirlenir.
Tanı
Kolon hastalıklarının çoğu iki testten biriyle tanınır: kolonoskopi ve kolon grafisi. Kolonoskopi sırasında anüsten ilerletilen, yumuşak, bükülebilir ve işaret parmağı kalınlığında bir tüp (kolonoskop) kalın bağırsağın sonuna kadar ilerletilir ve bağırsağın içi görülür. Kolon grafisinde ise baryumlu beyaz bir sıvı rektuma verilir ve sıvı kalın bağırsağı doldururken röntgen çekilir. Bazen karın içinin bilgisayarlı tomografiyle incelenmesi gerekebilir. Bu tetkiklerle hastalığın yeri ve yaygınlığı ortaya konur ve ameliyat buna göre planlanır. Ameliyata karar verildiğinde, ameliyattan önce kan tetkikleri, EKG ve akciğer filmi istenebilir.
Laparoskopik kolon rezeksiyonu
Laparoskopik kolon cerrahisinde cerrah, iç organları ekranda büyütülmüş olarak izleyerek ameliyatı 4 ya da 5 küçük kesiden gerçekleştirir. Bazı durumlarda bu kesilerden biri, bağırsağın çıkarılabilmesi için 5-10 cm'ye kadar uzatılabilir. Ameliyatın türüne bağlı olarak hastalar birkaç gün içinde taburcu olabilir ve açık ameliyata göre günlük işlerine daha çabuk dönebilir. Aynı laparoskopik yaklaşım safra kesesi ameliyatında da kullanılır.
Laparoskopik yöntemin avantajları
Açık ameliyata göre laparoskopik yöntemde ameliyat sonrası ağrı genellikle daha azdır ve hastanede kalış süresi kısalır. Katı gıdalara daha hızlı geçilir, bağırsak işlevleri daha çabuk düzelir ve günlük yaşama daha erken dönülür; yara izleri de daha küçüktür. Ancak laparoskopik yöntem her hasta için uygun değildir. Size uygun olup olmadığına muayene ve tetkiklerin ardından karar verilir.
Açık ameliyata geçilmesi
Bazı hastalarda laparoskopik yöntem uygulanamayabilir. Açık ameliyatı gerektirebilecek etkenler şunlardır:
- Obezite
- Yoğun yapışıklığa yol açmış eski bir karın ameliyatı
- Organların iyi görülememesi
- Ameliyat sırasında kanama
- Büyük tümörler
Bu karar ameliyattan önce ya da ameliyat sırasında cerrah tarafından, hasta güvenliği esas alınarak verilir.
Hazırlık
Kalın bağırsak ameliyatında hazırlık, ameliyatın güvenliği için özellikle önemlidir; çünkü ameliyattan önce bağırsağın tamamen boşaltılması gerekir. Genellikle şu adımlar izlenir:
- Ameliyatın fayda ve riskleri konuşulduktan sonra yazılı onayınız alınır.
- Durumunuza göre kan nakli ya da kan ürünleri gerekebilir.
- Ameliyattan önceki gece ya da sabah duş almanız önerilir.
- Ameliyattan önce rektum ve kolon tamamen boşaltılmalıdır. Genellikle özel bir temizleme solüsyonu içilir; önceki günlerde sıvı diyet, laksatif ve lavman gerekebilir.
- Ağızdan antibiyotik reçete edilebilir.
- Ameliyattan önceki gece yarısından sonra bir şey yenmez ve içilmez; hekiminizin izin verdiği ilaçlar ameliyat sabahı az suyla alınabilir.
- Kan sulandırıcılar, romatizma ilaçları ve E vitamini ameliyattan bir hafta önce, diyet ilaçları iki hafta önce geçici olarak kesilir.
- Sigara ve alkol bırakılmalı, evde size yardım edecek düzenlemeler önceden yapılmalıdır.
Hazırlık talimatlarına tam olarak uymanız önemlidir. Uygulayamadığınız bir adım olursa ya da antibiyotikleri alamazsanız cerrahi ekibe bildirin; hazırlık tamamlanmadan ameliyata girmek güvenli olmayabilir ve ameliyat yeniden planlanabilir.
Kalın bağırsak ameliyatı nasıl yapılır?
Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Laparoskopik kolon ameliyatlarının çoğu aynı şekilde başlar: karına ince bir tüp (kanül) yerleştirilerek girilir ve kameraya bağlı laparoskop bu tüpten içeri sokulur; iç organlar ekranda büyütülmüş olarak izlenir. Cerrahi aletler için birkaç kanül daha yerleştirilir ve kolonun hastalıklı bölümü çıkarılır. Ardından bağırsak uçları birleştirilir. Ameliyat kanüllerden ya da kesilerden birinin biraz uzatılmasıyla tamamlanır; bağırsağın çıkarılan bölümü bu kesiden dışarı alınır. Ameliyatın sonunda kesiler dikişle kapatılır.
Ameliyat sonrası
Ameliyattan sonra hekiminizin talimatlarına uymak çok önemlidir. Ameliyattan sonraki ilk gün yataktan kalkıp yürümeniz istenir; erken hareket, iyileşmeye ve bağırsak işlevlerinin düzelmesine yardımcı olur. Laparoskopik yöntemde katı gıdalara geçiş de açık ameliyata göre daha hızlıdır. Hastanede kalış süresi ameliyatın türüne ve iyileşmenizin nasıl ilerlediğine bağlıdır. Pek çok kişi birkaç gün içinde kendini iyi hisseder; ancak vücudun iyileşmesi zaman alır. Günlük işlerin çoğuna genellikle 1-2 hafta içinde dönülür. Ameliyattan sonra 6. ayda rutin kan tahlili kontrolü yapılır.
Riskler
Her ameliyatta olduğu gibi kalın bağırsak ameliyatının da riskleri vardır. Ameliyattan önce bu riskler sizinle ayrıntılı olarak konuşulur. Olası komplikasyonlar şunlardır:
- Kanama
- Enfeksiyon
- Bağırsak uçlarının birleştirildiği yerde kaçak
- İnce bağırsak, idrar kanalı (üreter) ya da mesane gibi yakın organlarda hasar
- Akciğerlerde pıhtı
- Genel anesteziye bağlı riskler
Ne zaman hekiminizi aramalısınız?
Ameliyattan sonraki günlerde aşağıdaki belirtiler bir komplikasyonun habercisi olabilir ve beklemeden hekime bildirilmelidir:
- 39 derecenin üzerinde süren ateş
- Makattan kanama
- Karında artan şişlik
- İlaçlarla geçmeyen ağrı
- Geçmeyen bulantı ya da kusma
- Titreme