Genel bakış
Safra kesesi ameliyatı (kolesistektomi), safra kesesinin ameliyatla çıkarılmasıdır. Bugün çoğunlukla laparoskopik yöntemle, yani tek bir büyük kesi yerine karında açılan birkaç küçük delikten yapılır. Laparoskop, ucunda kamera bulunan ince ve uzun bir tüptür; cerrah ekrandaki büyütülmüş görüntüyü izleyerek ameliyatı gerçekleştirir ve safra kesesi bu küçük deliklerden biriyle dışarı alınır. Aynı laparoskopik yaklaşım reflü ameliyatı ve fıtık ameliyatı gibi başka karın ameliyatlarında da kullanılır.
Safra kesesi ve safra taşları
Safra kesesi, karaciğerin sağ alt kısmında bulunan armut biçiminde bir organdır. Görevi, karaciğerin ürettiği sindirim sıvısı olan safrayı toplamak ve yoğunlaştırmaktır. Yemekten sonra safra salgılanır, safra kanallarından ince bağırsağa ilerler ve sindirime yardım eder. Safra kesesi alındığında karaciğer safra üretmeyi sürdürür; bu nedenle safra kesesinin alınması çoğu kişide sindirim sorununa yol açmaz.
Safra kesesi sorunlarının nedeni genellikle safra taşlarıdır. Safra taşları, safra kesesinde ya da kanallarında safra tuzları ve kolesterolden oluşan küçük, sert yapılardır. Neden geliştikleri her zaman bilinmez ve önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Taşlar safranın akışını engellediğinde safra kesesi şişer; karın ağrısı, kusma, hazımsızlık ve zaman zaman ateş ortaya çıkabilir. Bir taş ana safra kanalını tıkarsa deride ve gözlerde sararma, yani sarılık gelişebilir.
Tanı ve tedavi
Safra taşlarını saptamak için genellikle ultrason kullanılır. Daha karmaşık durumlarda safra kesesini ve kanalları değerlendirmek için başka görüntüleme yöntemleri gerekebilir. Safra taşları kendiliğinden kaybolmaz. İlaçlar ya da yağdan kısıtlı bir diyetle bazı yakınmalar bir süre kontrol altına alınabilir; ancak bu yöntemlerin etkisi sınırlı ve geçicidir. Bu nedenle safra kesesi hastalığında temel tedavi, safra kesesinin ameliyatla alınmasıdır.
Laparoskopik yöntemin avantajları
Laparoskopik safra kesesi ameliyatında 10-15 cm'lik tek bir kesi yerine karında birkaç küçük kesi açılır. Buna bağlı olarak ameliyat sonrası ağrı genellikle daha azdır ve iyileşme açık ameliyata göre daha hızlı ilerler. Hastaların çoğu bir gün içinde taburcu olur ve günlük işlerine daha çabuk döner.
Kimlere uygundur?
Safra kesesi ameliyatı, safra taşlarının ağrı, kusma, hazımsızlık, ateş ya da sarılık gibi yakınmalara yol açtığı durumlarda gündeme gelir. Laparoskopik yöntemin pek çok avantajı olsa da her hasta için uygun olmayabilir. Daha önce karın ameliyatı geçirmiş olmak ya da bazı sağlık sorunları, ameliyatın hangi yöntemle yapılacağını etkileyebilir. Laparoskopik ameliyatın sizin için uygun olup olmadığına, muayene ve tetkiklerin ardından sizinle birlikte karar verilir. Yakınma yapmayan taşlarda ise ameliyat kararı, ultrason bulguları ve genel sağlık durumunuz göz önüne alınarak ayrıca değerlendirilir.
Hazırlık
Hazırlık kişiden kişiye değişir; yaşınız, genel sağlık durumunuz ve kullandığınız ilaçlar göz önüne alınarak planlanır. Genellikle şu adımlar izlenir:
- Yaşa ve sağlık durumuna göre kan tetkikleri, akciğer filmi ve EKG istenir.
- Ameliyatın olası risk ve faydaları sizinle konuşulur ve yazılı onayınız alınır.
- Ameliyattan önceki gece yarısından sonra bir şey yenmez ve içilmez; hekiminizin izin verdiği ilaçlar ameliyat sabahı az suyla alınabilir.
- Kan sulandırıcılar ve romatizma ilaçları, ameliyattan birkaç gün ya da bir hafta önce geçici olarak kesilir.
- Diyet ilaçları ameliyattan önceki iki hafta boyunca kullanılmaz.
- Sigara ve alkol bırakılmalıdır.
Kullandığınız tüm ilaçları hazırlık görüşmesinde belirtmeniz, hangilerinin kesileceğinin doğru planlanmasını sağlar.
Safra kesesi ameliyatı nasıl yapılır?
Ameliyat genel anestezi altında yapılır; ameliyat boyunca uyursunuz. Cerrah göbek bölgesinden ince bir tüp (kanül) ile karına girer ve bu tüpten kameraya bağlı laparoskopu yerleştirir; iç organlar ekranda büyütülmüş olarak görülür. Diğer küçük kesilerden yerleştirilen aletlerle safra kesesi çevre dokulardan dikkatle ayrılır ve deliklerden biriyle dışarı alınır.
Safra kanallarında taş olup olmadığını görmek için ameliyat sırasında kolanjiyografi yapılabilir. Ana safra kanalında taş bulunursa, bu taşlar özel bir endoskopla, daha sonra yapılacak ikinci bir girişimle ya da açık ameliyata geçilerek çıkarılabilir. Ameliyatın sonunda küçük kesiler dikiş ya da bantla kapatılır.
Açık ameliyata geçilmesi
Az sayıda hastada laparoskopik yöntem uygulanamaz. Obezite, yoğun yapışıklığa yol açmış eski bir karın ameliyatı, organların iyi görülememesi ya da ameliyat sırasında kanama açık ameliyatı gerektirebilir. Bu karar ameliyattan önce ya da ameliyat sırasında, hasta güvenliği esas alınarak verilir ve bir komplikasyon sayılmaz.
Ameliyat sonrası
Safra kesesinin alınması bir karın ameliyatıdır; bu nedenle ameliyattan sonra bir miktar ağrı beklenir, bulantı ve kusma da sık görülür. Sıvı gıdaları tolere edebildiğinizde ameliyat günü ya da ertesi gün taburcu olursunuz. Erken dönemde yürümeniz istenir; ameliyatın ertesi günü duş alabilirsiniz. Beslenmeye hafif ve yağı az yemeklerle başlamak ilk günlerde çoğu kişiye iyi gelir.
Etkinliklere dönüş, kendinizi nasıl hissettiğinize bağlıdır. Araba kullanma, merdiven çıkma ve hafif işler genellikle bir hafta içinde başlanabilir. Laparoskopik ameliyattan sonra çoğu hasta, yaptığı işe bağlı olarak yedi gün içinde çalışmaya dönebilir. Açık ameliyattan sonra ise günlük işlere dönüş 4-6 haftayı bulabilir. Ameliyattan sonra 6. ayda rutin kan tahlili kontrolü yapılır.
Riskler
Her ameliyatın riskleri vardır. Laparoskopik kolesistektomide komplikasyonlar sık değildir; ancak kanama, enfeksiyon, zatürre, pıhtı oluşumu, kalp sorunları ve genel anesteziye bağlı riskler görülebilir. Ameliyat sırasında ana safra kanalı ya da ince bağırsak gibi komşu yapılar zarar görebilir ve onarım için ayrı bir girişim gerekebilir. Karaciğerden bağırsağa uzanan safra kanallarından safra kaçağı nadir görülür. Bu riskler ameliyattan önce sizinle ayrıntılı olarak konuşulur.
Ne zaman hekiminizi aramalısınız?
Ameliyattan sonraki günlerde aşağıdaki belirtiler bir komplikasyonun habercisi olabilir ve beklemeden hekime bildirilmelidir:
- 39 derecenin üzerinde süren ateş
- Deride ya da gözlerde sararma
- Kanama
- Giderek artan karın ağrısı ya da şişliği
- Geçmeyen bulantı ve kusma
- Titreme, üşüme
- Öksürük ya da nefes darlığı
- Kesilerden iltihaplı akıntı ya da büyüyen kızarıklık
- Yiyip içememe